Volgens NS zijn studenten sinds 1 januari 2012 verplicht tot in- en uitchecken met hun OV-chipkaart. Voor situaties waarin zij met saldo reizen is dit begrijpelijk. Er moet immers geld afgeboekt worden. Volgens NS geldt de verplichting echter ook op de momenten dat de studenten vrij mogen reizen. Klopt dit wel?

Uit onderzoek van filosofiestudent Jan van den Berg en Wilco Brussee van ons kantoor blijkt dat NS ten onrechte spreekt over een verplichting bij vrij reizen. Het Besluit Personenvervoer 2000 heeft juist heel uitdrukkelijk het reizen bij de spoorwegen vrijgesteld van de incheckverplichting. Uitchecken is buiten beeld gebleven in de regelgeving. Bovendien staat in het eigen privacy-beleid van NS expliciet vermeld dat studenten niet hoeven in en uit te checken: "wie beschikt over een ander vervoerbewijs, zoals een NS-Jaarabonnement of studentenreisrecht, is dus niet verplicht om in- of uit te checken bij NS".

Studenten die de NS vertrouwen en sinds nieuwjaarsdag in- en uitchecken, geven onverplicht privacygevoelige gegevens uit handen. Bij in- en uitchecken worden namelijk diverse tot de persoon herleidbare gegevens verwerkt. Het gaat om gedetailleerde informatie over het reisgedrag van de kaarthouder. Zo is af te leiden wanneer, waar en hoe vaak de student reist. Deze gegevens bieden inzage in het leefpatroon van de student en ze kunnen worden gebruikt op een wijze die van invloed is op de bejegening van de kaarthouder in het maatschappelijk verkeer. Zie hiervoor besluitvorming van het College Bescherming Persoonsgegevens over de gegevensverwerking rond de OV-chipkaart voor studenten. Door zonder wettelijke grondslag deze gegevens binnen te halen, handelt NS in strijd met de privacyregelgeving. Dergelijk gedrag is niet nieuw voor NS, in 2010 heeft het CBP reeds geoordeeld dat NS in strijd handelde met de privacyregelgeving en dwangsommen opgelegd, van max. 375.000 resp.  250.000 euro.

De conclusie is dat NS haar studerende klanten misleidt. Anders dan de NS stelt, is er namelijk helemaal geen verplichting voor studenten om in- en uit te checken. Sterker nog, die verplichting is voor NS in de wetgeving uitdrukkelijk uitgezonderd. Bovendien is het niet hoeven in- en uitchecken expliciet opgenomen in het eigen privacybeleid van de NS. Uiteraard is NS goed bekend met de op haar van toepassing zijnde regelgeving. Dit geldt nog meer voor haar eigen privacybeleid. Door desondanks dwingend naar buiten te brengen dat er een verplichting tot in- en uitchecken bestaat, handelt NS onrechtmatig jegens de 650.000 reizende studenten in ons land en komen privacygegevens van deze studenten in verkeerde handen.

Student Jan van den Berg en wij gaan ervan uit dat NS snel zal erkennen dat van een verplichting geen sprake is en zal bekendmaken dat studenten in hun vrij reizenperiode in- en uitchecken achterwege kunnen laten. Handhaaft NS echter haar misleidende berichtgeving dan zal Van den Berg een boete uitlokken en zal de handelwijze van NS in rechte worden aangevochten.

Op 4 januari 2012 besteedde de Volkskrant aandacht aan dit onderwerp.